Open Access
| Open Access van onderzoeksresultaten is het zonder beperkingen beschikbaar stellen via internet van de resultaten (zowel publicaties als onderzoeksdata), in het bijzonder resultaten van onderzoek die met publieke middelen zijn gefinancierd. |
 |
Toegang tot kennis, informatie en data is essentieel voor hoger onderwijs en onderzoek en kan drastisch verbeterd worden. De digitalisering van onderzoeksresultaten en het digitaal publiceren van de laatste decennia biedt mogelijkheden voor een fundamentele verandering ten opzichte van het ‘papieren tijdperk’. Verbeterde toegang is de basis voor de kennisoverdracht (onderwijs), kennisontwikkeling (onderzoek) en kennisvalorisatie (samenleving). Centraal staat daarbij dat resultaten van met publieke middelen gefinancierd onderzoek ook publiekelijk toegankelijk dienen te zijn.
Open Access (OA) tot onderzoeksresultaten is een beweging die wereldwijd steeds meer aanhang krijgt. Ook SURFshare is een krachtige pleitbezorger.
In de
SURFshare flyer over Open Access wordt kort aangegeven wat de voordelen zijn van Open Access en wat daar voor nodig is.
Nationale Open Access website
In samenwerking met alle SURFpartners is gewerkt aan de website ‘Open Access to Scholarly Information: Greater Reach for Research’:
www.openaccess.nl. Deze website levert informatie over Open Access en de nieuwe mogelijkheden die ICT voor onderzoekers biedt en bevat aanbevelingen van gerenommeerde onderzoekers en voorbeelden uit verschillende disciplines. De website is bedoeld om misverstanden weg te nemen en hoger onderwijsinstellingen de weg te wijzen naar meer kennisdeling en –hergebruik.
Jaarlijkse internationale Open Access Week
Ieder jaar wordt eind oktober een week lang over de hele wereld extra aandacht besteed aan Open Access. Ook de universiteiten en hogescholen in Nederland organiseren een weeklang allerlei locale activiteiten. SURFshare heeft een coördinerende rol.
• Programma OA week 2010
• Programma OA week 2009
Open Access ontwikkelingen
- Eind 2009 heeft de HBO-raad de 'Berlin Declaration on Open Access' getekend, waarmee de hogescholen zich inzetten voor vrij beschikbare onderzoeksresultaten. Lees meer...
- Eind oktober meldt NWO in het NRC van 27 okt.2009 te kiezen voor vrij toegankelijke publicaties.: De organisatie trekt vijf miljoen euro uit om de kosten van dergelijke publicaties te dragen. Bovendien doet NWO-voorzitter Jos Engelen een dringend beroep op vooraanstaande wetenschappers om met hun publicaties niet naar de gevestigde wetenschappelijke tijdschriften te gaan, maar te kiezen voor een internet-tijdschrift.”
Lees meer...
- Op 1 augustus 2009 kopte NRC Handelsblad op de voorpagina met ‘wetenschappelijke publicaties openbaar’ met verwijzing naar een uitgebreid artikel ‘Kennis achter de tolmuur’ op p. 18 – 21 van de kennisbijlage; Wie niet bij een universiteit werkt betaalt zich blauw aan wetenschappelijke gegevens die met belastinggeld ontstonden. Maar open access is in opkomst. Het NRC artikel geeft een goed leesbaar overzicht van hetgeen speelt in het Nederlandse wetenschappelijk onderzoek.
- In 2009 heeft SURFshare een onderzoek laten uitvoeren naar de kosten en potentiële voordelen van alternatieve modellen van wetenschappelijk publiceren in Nederland. Het resultaat is te lezen in het rapport ‘Costs and Benefits of Research Communication: The Dutch Situation’.
- SURF heeft samen drie partners in het samenwerkingsverband Knowledge Exchange een brochure opgesteld waarin de verschillende studies naar de kosten en economische voordelen van alternatieve modellen van publiceren worden vergeleken. Deze brochure is te downloaden.
- Onder regie van SURF heeft het Nederlandse hoger onderwijs 2009 uitgeroepen tot het jaar van Open Access. Hiermee is een nieuwe impuls gegeven aan open toegang tot de resultaten van wetenschappelijk en praktijkgericht onderzoek. Gedurende het hele jaar is samengewerkt aan het formuleren van beleid, het ontwikkelen en verbeteren van de kennisinfrastructuur, het zorgdagen voor een duidelijk juridisch kader en het geven van voorlichting aan alle betrokkenen. Er is een Open Access rOAdmap geformuleerd en met locale 'grassrootsprojecten' zijn al diverse resultaten opgeleverd die in 2009 worden ingezet.
- Het Open Access jaar wordt op 2 februari 2010 afgesloten met een Open Access seminar.
- Tijdens het Open Access seminar ontvingen Saskia Woutersen van de Universiteit van Amsterdam en Eelco Ferwerda, uitgever bij Amsterdam University Press (AUP), de SURFshare Open Access Award. De prijzen werden uitgereikt tijdens het Open Access seminar te Amsterdam.
- Eind 2008 heeft de UKB (het samenwerkingsverband van de dertien Nederlandse universiteitsbibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek) een overzichtsnotitie ‘de UKB-notitie Open Access in Nederland: de volgende stap’ geschreven over Open Access voor het rectorenoverleg. Dit document geeft een heel goed beeld van de (internationale) ontwikkelingen die op het gebied van Open Access spelen en hoe we verder kunnen met Open Access in Nederland.
Impact en kwaliteit
Traditiegetrouw hebben onderzoekers peer review, taken en verantwoordelijkheden in redacties van tijdschriften gratis uitgevoerd als onderdeel van hun wetenschappelijke communicatie. In ruil hiervoor wordt hun werk verspreid. Dit kan resulteren in meer lezers, meer citaties en meer impact. De citaties zijn vaak het betaalmiddel voor carrière mogelijkheden, reputatie en financiering van nieuw onderzoek.
Met de mogelijkheden van het internet verandert de klassieke manier van het meten van kwaliteit en impact. Alternatieven worden ontwikkeld voor peer-review en impact-meting. SURFshare onderzoekt de mogelijkheden van nieuwe review-instrumenten en het meten van het gebruik van publicaties en data. In samenhang hiermee worden de instellingen en onderzoeksgemeenschappen bij het openbaar maken van (verrijkte) publicaties niet alleen ondersteund in organisatorische en technische zin, maar ook bij het bewaken van de auteursrechten.
Meer informatie en contact
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Annemiek van der Kuil, T 030 234 66 00.