THEMA'S

Open Access

Open Access van onderzoeksresultaten is het zonder beperkingen beschikbaar stellen via internet van de resultaten (zowel publicaties als onderzoeksdata), in het bijzonder resultaten van onderzoek die met publieke middelen zijn gefinancierd.

Toegang tot kennis, informatie en data is essentieel voor hoger onderwijs en onderzoek en kan drastisch verbeterd worden. De digitalisering van onderzoeksresultaten en het digitaal publiceren van de laatste decennia biedt mogelijkheden voor een fundamentele verandering ten opzichte van het ‘papieren tijdperk’. Verbeterde toegang is de basis voor de kennisoverdracht (onderwijs), kennisontwikkeling (onderzoek) en kennisvalorisatie (samenleving). Centraal staat daarbij dat resultaten van met publieke middelen gefinancierd onderzoek ook publiekelijk toegankelijk en herbruikbaar dienen te zijn.

Open Access (OA) tot onderzoeksresultaten is een beweging die wereldwijd steeds meer aanhang krijgt. Ook SURF is een krachtige pleitbezorger.

In de SURFshare flyer over Open Access wordt kort aangegeven wat de voordelen zijn van Open Access en wat daar voor nodig is.

Nationale Open Access website

In samenwerking met alle SURFpartners is gewerkt aan de website ‘Open Access to Scholarly Information: Greater Reach for Research’: www.openaccess.nl. Deze website levert informatie over Open Access en de nieuwe mogelijkheden die ICT voor onderzoekers biedt en bevat aanbevelingen van gerenommeerde onderzoekers en voorbeelden uit verschillende disciplines. De website is bedoeld om misverstanden weg te nemen en hoger onderwijsinstellingen de weg te wijzen naar meer kennisdeling en –hergebruik.

Jaarlijkse internationale Open Access Week

Ieder jaar wordt eind oktober een week lang over de hele wereld extra aandacht besteed aan Open Access. Ook de universiteiten en hogescholen in Nederland organiseren een weeklang allerlei locale activiteiten. SURFshare heeft een coördinerende rol.
• Programma OA week 2011
• Programma OA week 2010
• Programma OA week 2009

Open Access ontwikkelingen

Lees de nieuwste Open Access ontwikkelingen op www.openaccess.nl.

SURF coordineert ook in 2011 weer de Open Access week. Deze keer promoot het Nederlands hoger onderwijs en onderzoek de open toegang tot zowel onderwijs als onderzoek. Instellingen organiseren lezingen, seminars en ander activiteiten. Kijk voor het volledige programma op www.surf.nl/open2011.
SURFfoundation doet in 2011 mee met het nationale OAPEN-NL project om wetenschappelijke boeken Open Access beschikbaar te maken.
Eind 2010 is onderzoek gedaan naar de bereidheid van lectoren bij hogescholen om hun publicaties Open Access te publiceren. Het rapport ‘Lectoren en hun publicaties’ biedt een inventarisatie van houding, gedrag, belemmeringen, oplossingen en aanbevelingen voor betrokken partijen.
SURF heeft samen met drie partners in het samenwerkingsverband Knowledge Exchange een brochure opgesteld waarin de verschillende studies naar de kosten en economische voordelen van alternatieve modellen van publiceren worden vergeleken. Deze brochure is te downloaden.
Het Open Access jaar werd op 2 februari 2010 afgesloten met een Open Access seminar. Tijdens dit Open Access seminar ontvingen Saskia Woutersen van de Universiteit van Amsterdam en Eelco Ferwerda, uitgever bij Amsterdam University Press (AUP), de SURFshare Open Access Award. De prijzen werden uitgereikt tijdens het Open Access seminar te Amsterdam.
Eind 2009 heeft de HBO-raad de 'Berlin Declaration on Open Access' getekend, waarmee de hogescholen zich inzetten voor vrij beschikbare onderzoeksresultaten. Lees meer...
In het NRC van 27 oktober 2009 meldt NWO te kiezen voor vrij toegankelijke publicaties.: De organisatie trekt vijf miljoen euro uit om de kosten van dergelijke publicaties te dragen. Bovendien doet NWO-voorzitter Jos Engelen een dringend beroep op vooraanstaande wetenschappers om met hun publicaties niet naar de gevestigde wetenschappelijke tijdschriften te gaan, maar te kiezen voor een internet-tijdschrift.”
Lees meer...
Vanaf 2009 neemt SURFfoundation deel in het OpenAIRE project, t.b.v. ondersteuning van de Open Access initiatieven van de Europese Commissie.
Onder regie van SURF heeft het Nederlandse hoger onderwijs 2009 uitgeroepen tot het jaar van Open Access. Hiermee is een nieuwe impuls gegeven aan open toegang tot de resultaten van wetenschappelijk en praktijkgericht onderzoek. Gedurende het hele jaar is samengewerkt aan het formuleren van beleid, het ontwikkelen en verbeteren van de kennisinfrastructuur, het zorgdagen voor een duidelijk juridisch kader en het geven van voorlichting aan alle betrokkenen. Er is een Open Access rOAdmap geformuleerd en met locale 'grassrootsprojecten' zijn al diverse resultaten opgeleverd die in 2009 worden ingezet.
Op 1 augustus 2009 kopte NRC Handelsblad op de voorpagina met ‘wetenschappelijke publicaties openbaar’ met verwijzing naar een uitgebreid artikel ‘Kennis achter de tolmuur’ op p. 18 – 21 van de kennisbijlage; Wie niet bij een universiteit werkt betaalt zich blauw aan wetenschappelijke gegevens die met belastinggeld ontstonden. Maar open access is in opkomst. Het NRC artikel geeft een goed leesbaar overzicht van hetgeen speelt in het Nederlandse wetenschappelijk onderzoek.
In 2009 heeft SURFshare een onderzoek laten uitvoeren door Prof. Houghton naar de kosten en potentiële voordelen van alternatieve modellen van wetenschappelijk publiceren in Nederland. Het resultaat is te lezen in het rapport ‘Costs and Benefits of Research Communication: The Dutch Situation’.
Eind 2008 heeft de UKB (het samenwerkingsverband van de dertien Nederlandse universiteitsbibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek) een overzichtsnotitie ‘de UKB-notitie Open Access in Nederland: de volgende stap’ geschreven over Open Access voor het rectorenoverleg. Dit document geeft een heel goed beeld van de (internationale) ontwikkelingen die op het gebied van Open Access spelen en hoe we verder kunnen met Open Access in Nederland.

Impact en kwaliteit

Kwaliteit van wetenschappelijke tijdschriften wordt gegarandeerd door het – door de uitgevers georganiseerde – proces van peer review. Traditiegetrouw voeren onderzoekers peer review-taken en verantwoordelijkheden gratis uit.
Verspreiding van wetenschappelijk werk resulteert in meer lezers, meer citaties en meer impact. Citaties zijn vaak het 'betaalmiddel' voor carrièremogelijkheden, reputatie en financiering van nieuw onderzoek.
Met de mogelijkheden van het internet verandert de klassieke manier van het meten van kwaliteit en impact. Alternatieven worden ontwikkeld voor peer-review en impact-meting. SURFshare onderzoekt de mogelijkheden van nieuwe review-instrumenten en het meten van het gebruik van publicaties en data. In samenhang hiermee worden de instellingen en onderzoeksgemeenschappen bij het openbaar maken van (verrijkte) publicaties niet alleen ondersteund in organisatorische en technische zin, maar ook bij het bewaken van de auteursrechten.

SURFfoundation heeft eind 2010 een verkennend onderzoek laten uitvoeren naar kwaliteitsbeoordeling van onderzoeksdata.