Wie is de maker?
De hoofdregel is dat degene die het oorspronkelijke werk zélf heeft gecreëerd het auteursrecht daarop bezit (artikel 4 Auteurswet).
Makers zijn ook regisseurs, componisten, fotografen, schrijvers of kunstenaars, en je bent ook een maker als je bijvoorbeeld video-opnamen maakt. Registratie of depot van een werk is niet nodig om beschermd te worden door het auteursrecht; dit recht ontstaat automatisch op voorwaarde dat het gecreëerde werk oorspronkelijk is.
Het auteursrecht (‘copyright’ in het Engels) is een onderdeel van het rechtsgebied van de intellectuele eigendom. Dit rechtsgebied valt in hoofdzaak onder het privaatrecht.
Meerdere makers
Een werk kan meerdere makers hebben als er meer personen een oorspronkelijke bijdrage aan hebben geleverd. Werken met meer makers komen veel voor.
Bij wetenschappelijke publicaties zijn er vaak co-auteurs. Je hebt dan gezamenlijk auteursrecht en toestemming nodig van de co-auteur(s) voor alles wat je met het materiaal wilt doen.
Bij een geïllustreerd boek is er naast de auteur ook vaak de tekenaar en fotograaf.
Zeker bij een video(film) is er al snel sprake van een hele reeks makers: de regisseur, de scriptschrijver, de cameraman en de editor. Naast deze makers hebben ook uitvoerende kunstenaars, zoals acteurs en muzikanten, rechten. In hun geval spreken we van naburige rechten; deze rechten lijken erg op het auteursrecht.
Maker èn gebruiker
Het kan nóg ingewikkelder. Niet zelden worden in een (video)film (delen van) andere werken gebruikt; er wordt bijvoorbeeld bestaande muziek aan toegevoegd en/of fragmenten uit een andere videofilm. De makers van deze eerdere werken behouden hun auteursrechten daarop, ook als delen van hun werk aan een nieuw werk worden toegevoegd. Dat betekent dat (in principe) hun toestemming moet worden gevraagd voor het opnemen van (delen van) hun werk in nieuwe werken
Het streven naar een balans in het auteursrecht is daarbij te vinden in de uitzondering dat een beperkt citaat, dus ook een beeldcitaat, toegestaan is zonder voorafgaande toestemming.
Ten slotte moet bij het maken van beeldmateriaal rekening worden gehouden met rechten die kunnen rusten op dat wat in beeld wordt gebracht. Zo heeft de schilder auteursrecht op het schilderij dat u in beeld brengt en hebben de personen die u filmt het zogenaamde portretrecht. Zie verder vraag 5e en vraag 5i.
Maker en rechthebbende
De auteurswet geeft aan dat er uitzonderingen zijn waar de maker niet zelf de rechthebbende is. Ook door contractuele afspraken kan een ander dan de maker de rechthebbende worden.
Een uitzondering geldt voor een maker in dienstverband: het auteursrecht op zijn werk komt dan toe aan de werkgever, maar dan moet de creatie van deze werken wel tot de taakomschrijving van de werknemer behoren.
Een freelancer houdt zelf zijn auteursrecht op het werk dat hij in opdracht heeft gemaakt. Dat is alleen anders als hij schriftelijk met de opdrachtgever overdracht van auteursrecht heeft afgesproken.
Er is door de tijd heen veel discussie geweest over de auteursrechtuitoefening op werken van medewerkers aan universiteiten.
In principe wordt de onderzoeker als rechthebbende aangemerkt. Maar er valt steeds meer begrip waar te nemen voor gedragslijnen waarbij universitaire werknemers enige rechtenafspraken met de universiteit zouden gaan formaliseren, aldus een gezaghebbend juridisch handboek. (Spoor, Verkade, Visser p.48)